W skrócie
Bez statusu ucznia lub studenta zlecenie przed 26. urodzinami ma te same składki co u każdego zleceniobiorcy: emerytalną, rentowe i wypadkową obowiązkowo, chorobową na wniosek, do tego zdrowotną 9%. Zerowy PIT zostaje, bo ulga zależy od wieku, a nie od statusu. Zwolnienie ze składek działa tylko wtedy, gdy masz mniej niż 26 lat i status jednocześnie. Na etacie nic się nie zmienia, bo składki są tam zawsze.
Jakie składki płaci osoba do 26 lat bez statusu studenta?
Wiek sam nie zwalnia z ZUS. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza z obowiązku ucznia lub studenta przed 26. urodzinami, a nie każdą młodą osobę. Bez statusu zlecenie jest tytułem do ubezpieczeń na zasadach ogólnych, więc obowiązują składki z tabeli.
| Składka | Stawka | Kto płaci | Obowiązkowa? |
|---|---|---|---|
| Emerytalna | 9,76% | zleceniobiorca i zleceniodawca (własna część) | tak |
| Rentowa | 1,5% | zleceniobiorca i zleceniodawca (własna część) | tak |
| Wypadkowa | nie jest potrącana | w całości zleceniodawca | tak |
| Chorobowa | 2,45% | zleceniobiorca | nie, tylko na wniosek |
| Zdrowotna | 9% od przychodu po odjęciu składek społecznych | zleceniobiorca | tak |
Podstawą wymiaru jest przychód z umowy, liczony oddzielnie za każdy miesiąc. Zdrowotną liczy się od tego przychodu pomniejszonego o składki społeczne, więc 9% nie dotyczy pełnej kwoty brutto.
Zwolnienie wymaga obu warunków naraz. Wystarczy, że zabraknie jednego, a składki wracają: po obronie, po skreśleniu albo w dniu 26. urodzin.
Kogo dotyczy brak statusu przed 26. urodzinami?
Każdego poniżej 26 lat, kto nie jest uczniem szkoły ponadpodstawowej ani studentem studiów I lub II stopnia albo jednolitych magisterskich. W praktyce to pięć sytuacji:
- Absolwent po obronie: o tym, kiedy kończy się status studenta, przesądza dzień egzaminu dyplomowego.
- Osoba skreślona z listy studentów.
- Uczeń, który skończył szkołę ponadpodstawową.
- Doktorant i słuchacz studiów podyplomowych: dla ZUS nie mają statusu studenta.
- Osoba, która nie studiuje i nie chodzi do szkoły, więc zwolnienia nie miała nigdy.
Pułapka dotyczy licencjatów. Legitymacja ważna do 31 października nie przedłuża statusu po obronie, a plan podjęcia studiów II stopnia nie ma znaczenia. ZUS uznaje, że w przerwie między I a II stopniem za zleceniobiorcę trzeba opłacać składki.
Od kiedy płacisz składki po utracie statusu?
Od dnia następnego po obronie lub skreśleniu. Status kończy się w dniu egzaminu dyplomowego, ale zgłoszenie do ubezpieczeń obowiązuje od kolejnego dnia. Są trzy momenty:
- dzień po egzaminie dyplomowym albo po skreśleniu z listy studentów, nawet przed 26. urodzinami
- 31 sierpnia w roku ukończenia szkoły, gdy uczeń traci zwolnienie (wg spdszkolenia.pl)
- dzień ukończenia 26 lat, także dla osoby, która nadal studiuje
Liczy się też data wypłaty. W interpretacji indywidualnej ZUS wynagrodzenie wypłacone po utracie statusu podlega składkom, choć należy się za okres, gdy zleceniobiorca był jeszcze studentem. Liczy się nawet kilka dni: jeśli skreślenie przypada 30 stycznia, a zapis do innej szkoły 3 lutego, za te dni zlecenie trzeba zgłosić do ZUS.
Jeśli bronisz się w czerwcu, a wypłata za czerwiec przychodzi w lipcu, składki naliczy się od tej wypłaty, także za dni sprzed obrony. Zleceniodawcy powiedziałabym o obronie w dniu egzaminu, żeby zdążył zgłosić cię do ZUS na czas.
Ile mniej dostaniesz na rękę?
Przy tej samej liczbie godzin na rękę zostaje o 966,95 zł mniej, jeśli nie opłacasz chorobowego.
Przykład to 160 godzin po stawce minimalnej na zleceniu w 2026 r., czyli 31,40 zł za godzinę. Daje to 5024 zł brutto, a stawka jest taka sama ze statusem i bez niego.
Rachunek bez chorobowego:
- składki społeczne: 9,76% brutto to 490,34 zł, 1,5% to 75,36 zł, razem 565,70 zł
- podstawa zdrowotnej: brutto minus 565,70 zł to 4458,30 zł
- zdrowotna: 9% z 4458,30 zł to 401,25 zł
Z chorobowym dochodzi 2,45% brutto (123,09 zł), a zdrowotna spada do 390,17 zł, bo jej podstawa jest niższa.
| Sytuacja | Składki społeczne | Zdrowotna | PIT | Na rękę |
|---|---|---|---|---|
| Student lub uczeń do 26 lat | 0,00 zł | 0,00 zł | 0 zł | 5024,00 zł |
| Do 26 lat bez statusu, bez chorobowego | 565,70 zł | 401,25 zł | 0 zł | 4057,05 zł |
| Do 26 lat bez statusu, z chorobowym | 688,79 zł | 390,17 zł | 0 zł | 3945,04 zł |
Z chorobowym różnica rośnie do 1078,96 zł. Wynik zależy od liczby godzin i od decyzji o chorobowym, a nie od wieku.
Co zostaje bez zmian: zerowy PIT do 26 lat
Podatku dalej nie ma, bo ulga dla młodych (PIT-0) zależy wyłącznie od wieku. Do 26. urodzin przychody do 85 528 zł rocznie są zwolnione z PIT także bez statusu, a limit i zasady rozliczenia opisuje tekst o zerowym PIT do 26 lat.
| Składki ZUS i zdrowotna | PIT | |
|---|---|---|
| Student do 26 lat | brak | 0 zł |
| Bez statusu, do 26 lat | jak u każdego zleceniobiorcy | 0 zł |
Dwa zwolnienia mają różne warunki: od składek zwalnia wiek razem ze statusem, od podatku sam wiek.
Czy na umowie o pracę coś się zmienia?
Nie. Na etacie składki społeczne i zdrowotna obowiązują zawsze, niezależnie od wieku i statusu, więc utrata statusu nie zmienia wypłaty. Ile zostaje z etatu przy płacy minimalnej, pokazuje tekst o pensji minimalnej netto do 26 lat.
Wyjątek działa w drugą stronę. Zlecenie zawarte z własnym pracodawcą, u którego masz etat, jest oskładkowane jak etat nawet wtedy, gdy jesteś studentem.
Co dają składki, których wcześniej nie było?
Dają ochronę, której student na zleceniu nie ma:
- zasiłek chorobowy i macierzyński, gdy opłacasz dobrowolne chorobowe
- świadczenia po wypadku przy pracy
- okres składkowy zaliczany do emerytury
- leczenie w NFZ z tytułu umowy
O chorobowym decyduje jedno kryterium: 2,45% brutto to w przykładzie 123,09 zł miesięcznie, a bez niego ze zlecenia nie dostaniesz zasiłku przy L4. Przy zleceniu, które jest głównym źródłem dochodu, wybrałabym chorobowe, bo bez niego choroba oznacza brak pieniędzy za dni zwolnienia.
Czy do 26 roku życia płaci się składkę zdrowotną?
Na zleceniu nie, jeśli jesteś uczniem lub studentem; bez statusu tak, 9%; na etacie zawsze. Kto nie ma ani umowy, ani statusu, znajdzie zasady w tekście o zgłoszeniu do NFZ jako członek rodziny.
Co daje status studenta po 26 roku życia?
W składkach nic: po 26. urodzinach student na zleceniu płaci ZUS jak każdy, bo osoba ucząca się jest wtedy objęta ubezpieczeniem na zasadach ogólnych (poradnikprzedsiebiorcy.pl). Zostają uprawnienia uczelniane i zniżki. Przed 26. urodzinami student na zleceniu nie ma żadnych składek, chyba że umowę zawarł z własnym pracodawcą. Pełne zasady opisuje tekst o zleceniu dla studenta do 26 lat.
