W skrócie
Status studenta trwa od ślubowania do dnia zdanego egzaminu dyplomowego albo do skreślenia z listy studentów. Następnego dnia już go nie masz, także w przerwie między licencjatem a magisterką. Dla ZUS liczy się data obrony, a nie ważność legitymacji, która po licencjacie działa do 31 października. Jeśli masz mniej niż 26 lat i pracujesz na zleceniu, obrona oznacza, że od kolejnego dnia zleceniodawca potrąca ci składki.
Od kiedy do kiedy masz status studenta?
Status nabywasz ze ślubowaniem, a nie z chwilą przyjęcia na studia. Mają go osoby na studiach I i II stopnia oraz na jednolitych magisterskich. Dzień obrony to jeszcze dzień ze statusem: przy egzaminie dyplomowym 22 czerwca statusu nie ma już 23 czerwca (przykład Wydziału Chemii Uniwersytetu Łódzkiego z 2026 r.).
| Zdarzenie | Co dzieje się ze statusem |
|---|---|
| Ślubowanie | status się zaczyna |
| Obrona z wynikiem pozytywnym | status się kończy; ten dzień jeszcze ze statusem |
| Kierunek lekarski, lekarsko-dentystyczny, weterynaria | koniec w dniu ostatniego egzaminu z planu studiów |
| Farmacja | koniec w dniu zaliczenia ostatniej praktyki z planu studiów |
| Skreślenie z listy studentów | status się kończy |
| Urlop dziekański | status trwa |
| Praktyki z planu studiów | status trwa |
Doktoranci i słuchacze studiów podyplomowych nie mają statusu studenta, nawet przed 26. urodzinami.
Kiedy traci się status studenta po obronie?
W dniu obrony, na każdym stopniu studiów, pod warunkiem że egzamin dyplomowy kończy się wynikiem pozytywnym. Nie ma dodatkowych dni ani tygodni po obronie. Data wydania dyplomu, ważna legitymacja i termin graduacji niczego nie przesuwają (biuro rachunkowe z Leżajska).
Po obronie licencjatu
Statusu nie ma aż do ślubowania (immatrykulacji) na studiach II stopnia. Dotyczy to także osoby, która zostaje na tej samej uczelni i ma już za sobą wygraną rekrutację na magisterkę, bo wyniki rekrutacji statusu nie dają.
Między czerwcem a październikiem powstaje więc luka, w której absolwent licencjatu nie jest studentem. Rzeczniczka ZUS opisała właśnie taki przypadek: student broni licencjatu w czerwcu, od października zaczyna magisterkę, a zleceniodawca w tym czasie musi go zgłosić do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Legitymacja pozostaje ważna do 31 października, ale tylko do zniżek.
Po obronie magisterskiej
Legitymacja nie dostaje tu dodatkowych miesięcy: traci ważność w dniu obrony, razem ze statusem. Razem ze statusem znikają ulgi przejazdowe: 50% w komunikacji miejskiej i 51% w publicznym transporcie kolejowym i autobusowym. Wydział Chemii UŁ przypomina, że jazda na bilecie ulgowym po obronie kończy się mandatem przy kontroli.
Legitymacja ważna do 31 października, a status studenta
„Prawa studenta”, które potwierdza legitymacja po licencjacie, to co innego niż status. Absolwentowi studiów I stopnia przyznaje je art. 109 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, do 31 października roku ukończenia studiów.
Z tych praw wyłączone są świadczenia z art. 86 ust. 1 pkt 1–4. Po licencjacie:
- zostają: zniżki na podstawie ważnej elektronicznej legitymacji studenckiej i mLegitymacji, która jest ważna tak długo jak legitymacja;
- znikają: stypendia i zapomoga, a dla ZUS i NFZ status kończy się w dniu obrony.
Ważność dokumentu reguluje § 21 rozporządzenia w sprawie studiów z 27 września 2018 r. Legitymacja traci ważność w dniu ukończenia studiów, zawieszenia w prawach studenta albo skreślenia. Wyjątkiem są studia I stopnia, po których działa do końca października. Dlatego hologram na legitymacji nie dowodzi, że ktoś ma status studenta.
Status do końca października przewidywał tylko projekt nowelizacji ustawy skierowany do Sejmu w 2025 r. Przepisy stosowane w 2026 r. tego nie zmieniły i status kończy się w dniu obrony.
Kiedy uczelnia skreśla z listy studentów?
Skreślenie z listy studentów kończy status w dniu skreślenia, tak samo jak obrona. Art. 108 ustawy dzieli przyczyny na dwie grupy.
Uczelnia skreśla obowiązkowo za:
- niepodjęcie studiów;
- rezygnację ze studiów;
- niezłożenie w terminie pracy dyplomowej albo egzaminu dyplomowego;
- ukaranie karą wydalenia z uczelni.
Rektor może skreślić za:
- brak udziału w obowiązkowych zajęciach;
- brak postępów w nauce;
- niezaliczenie semestru albo roku w terminie;
- niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów.
Co obrona zmienia na umowie zlecenie?
Obrona kończy zwolnienie ze składek, bo wymaga ono jednocześnie statusu studenta i wieku poniżej 26 lat. Rzeczniczka ZUS potwierdza, że student przed 26. urodzinami nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu z umowy zlecenia. Wyjątek to zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, które jest oskładkowane mimo statusu.
Od dnia następnego po obronie lub skreśleniu zleceniodawca, czyli płatnik składek, zgłasza cię do ZUS, a zlecenie staje się pełnoskładkowe. PIT się nie zmienia: do 26. urodzin podatek nadal wynosi 0 zł.
| Składka zleceniobiorcy | Stawka | Charakter |
|---|---|---|
| Emerytalna | 9,76% | obowiązkowa |
| Rentowa | 1,5% | obowiązkowa |
| Chorobowa | 2,45% | dobrowolna |
| Zdrowotna | 9% przychodu pomniejszonego o składki społeczne | obowiązkowa |
Wyliczenie redakcji na stawkach ustawowych dla zlecenia 3000 zł brutto miesięcznie, przed 26. urodzinami, bez dobrowolnej chorobowej:
| Pozycja | Ze statusem studenta | Po obronie |
|---|---|---|
| Kwota brutto | 3000,00 zł | 3000,00 zł |
| Składki społeczne | 0 zł | 337,80 zł |
| Składka zdrowotna | 0 zł | 239,60 zł |
| PIT | 0 zł | 0 zł |
| Na rękę | 3000,00 zł | 2422,60 zł |
Z dobrowolną chorobową wypłata po obronie spada do 2355,72 zł. Szczegółowe wyliczenia dla innych kwot i wariantów opisuje tekst o tym, jak wygląda umowa zlecenie dla studenta.
Przed podpisaniem wakacyjnego zlecenia radzę policzyć stawkę dla obu kolumn i od razu podać zleceniodawcy datę obrony, a nie dopiero po fakcie. Ten rachunek przestaje działać w dniu 26. urodzin albo przy zleceniu u własnego pracodawcy, bo wtedy składki pojawiają się niezależnie od obrony. Na umowie o pracę obrona nic nie zmienia: ta umowa jest oskładkowana bez względu na wiek i status.
Czy po 26. urodzinach nadal masz status studenta?
Tak, status studenta nie zależy od wieku i trwa do obrony albo skreślenia. W dniu 26. urodzin kończą się za to dwie inne rzeczy, każda według własnej reguły. Od tego dnia student płaci składki ZUS od zlecenia, choć nadal studiuje.
Ulga dla młodych w PIT zależy wyłącznie od wieku i obowiązuje do 26. urodzin bez względu na naukę, z limitem przychodu 85 528 zł rocznie. Rozliczenie roku, w którym wypadają urodziny, wyjaśnia tekst o tym, jak działa ulga dla młodych w PIT. Obrona i urodziny to dwie różne daty i obie trzeba wpisać do kalendarza, zanim podpiszesz zlecenie na kolejne miesiące.
Co z ubezpieczeniem zdrowotnym po obronie?
Prawo do świadczeń NFZ trwa jeszcze 4 miesiące od ukończenia studiów albo skreślenia, choć tytuł do ubezpieczenia jako student wygasa w dniu obrony. Przed końcem tego okresu potrzebny jest nowy tytuł do ubezpieczenia:
- umowa o pracę albo oskładkowane zlecenie;
- rejestracja w urzędzie pracy;
- zgłoszenie jako członek rodziny ubezpieczonego;
- dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne na podstawie umowy z NFZ.
Długa przerwa w ubezpieczeniu może oznaczać dodatkową opłatę przy zawieraniu dobrowolnej umowy z NFZ. Kto i do kiedy zgłasza studenta w trakcie nauki, opisuje tekst o tym, jak działa ubezpieczenie zdrowotne studenta.
Jak potwierdzić status studenta u zleceniodawcy?
Zaświadczeniem z dziekanatu albo wydrukiem z systemu uczelni, bo legitymacja może być ważna już po utracie statusu. Przy kontroli ZUS sama legitymacja nie wystarcza, dlatego pracodawca ma prawo żądać zaświadczenia z uczelni. W ten sam sposób sprawdzisz, czy masz jeszcze status, na przykład po skreśleniu albo przed ślubowaniem na II stopniu. O dacie obrony lub skreślenia informujesz zleceniodawcę sam. Płatnik musi zgłosić cię do ubezpieczeń od właściwego dnia, więc spóźniona informacja kończy się korektą składek za miniony okres.
