W skrócie
Student, który nie skończył 26 lat i ma status studenta, nie płaci na umowie zlecenie składek ZUS ani składki zdrowotnej. Dzięki uldze dla młodych nie płaci też PIT, więc kwota brutto z umowy jest zarazem kwotą na rękę. Te zwolnienia mają dwie różne granice: obrona dyplomu albo skreślenie z listy studentów kończy zwolnienie ze składek od następnego dnia, a przekroczenie granicy wieku kończy oba naraz.
Czym jest umowa zlecenie dla studenta?
To umowa cywilnoprawna z kodeksu cywilnego, w której zleceniobiorca zobowiązuje się wykonać określone czynności dla zleceniodawcy. Nie tworzy stosunku pracy, więc nie daje urlopu wypoczynkowego ani okresu wypowiedzenia z kodeksu pracy. Student może ją podpisać bez ograniczeń.
Na samą umowę status studenta nie ma wpływu. Razem z wiekiem decyduje tylko o tym, czy od wynagrodzenia pobiera się składki i podatek.
Kiedy student nie płaci składek ZUS i zdrowotnej?
Umowa zlecenie dla studenta do 26. roku życia jest wolna od składek, dopóki trwa status studenta. Nie pobiera się z niej składek emerytalnej, rentowej, chorobowej, wypadkowej ani składki zdrowotnej. Podstawą jest art. 6 ust. 4 ustawy systemowej oraz ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym. Ustawa systemowa to ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r.
Cztery warunki muszą być spełnione jednocześnie:
- zleceniobiorca nie ukończył 26 lat;
- ma status studenta, który trwa od immatrykulacji do dnia egzaminu dyplomowego albo skreślenia z listy studentów;
- studiuje na studiach pierwszego lub drugiego stopnia albo jednolitych magisterskich;
- zlecenie nie jest zawarte z pracodawcą, u którego student ma już umowę o pracę.
Zwolnienie jest bezwzględne: studenta do 26 lat nie można zgłosić do ubezpieczeń ze zlecenia nawet dobrowolnie, choćby sam o to prosił. Tryb studiów nie gra roli, bo przepisy nie różnicują studentów dziennych i zaocznych (zwraca na to uwagę serwis e-prawnik). Bez znaczenia są też narodowość i kraj uczelni: zwolniony jest zarówno Ukrainiec studiujący w Warszawie, jak i Polak studiujący w Berlinie.
Doktoranci i słuchacze studiów podyplomowych nie są studentami w rozumieniu tych przepisów, nawet przed 26. urodzinami. Ich zlecenie jest oskładkowane na zwykłych zasadach. Najłatwiej przeoczyć jednak ostatni warunek z listy: legitymacja nie pomoże, jeśli zlecenie podpisujesz z firmą, w której masz już etat.
PIT na zleceniu: ulga dla młodych
Do 26. urodzin student nie płaci podatku od zlecenia do 85 528 zł przychodu w roku; limit wyznacza ustawa o PIT. Ulga, nazywana też „PIT-0 dla młodych”, zależy wyłącznie od wieku, a nie od statusu studenta. Obejmuje więc również absolwenta po obronie, dopóki nie skończy 26 lat.
Przy uldze zleceniodawca nie pobiera zaliczki na podatek, więc wypłata przychodzi w pełnej kwocie brutto. Jak zerowy PIT dla młodych działa przy innych umowach i przychodach, opisujemy osobno.
Nadwyżka ponad limit jest opodatkowana na zwykłych zasadach. Od przychodu odejmuje się składki, jeśli są, potem koszty uzyskania przychodu w wysokości 20%, a od tak obliczonej podstawy pobiera się 12% zaliczki. Sumę przychodów z całego roku warto pilnować zwłaszcza wtedy, gdy do zleceń dochodzi pełny etat w wakacje. Formalności przy sezonowym zajęciu zbiera tekst o tym, jak wygląda praca dla studenta na wakacje.
Minimalna stawka godzinowa na zleceniu w 2026 r.
Od 1 stycznia 2026 r. godzina zlecenia nie może być płatna mniej niż 31,40 zł brutto. Stawkę ustala rozporządzenie Rady Ministrów. To samo rozporządzenie określa minimalne wynagrodzenie, które w tym roku wynosi 4806 zł brutto. U studenta objętego zwolnieniami brutto jest zarazem kwotą na rękę. Stawka minimalna to więc minimum, które realnie trafia na konto.
Stawka minimalna działa tylko wtedy, gdy da się policzyć godziny. Dlatego umowa powinna wskazywać, jak zleceniobiorca potwierdza czas pracy, na przykład ewidencją godzin albo rachunkiem z ich liczbą. Przy umowie dłuższej niż miesiąc wypłata musi przychodzić co najmniej raz w miesiącu, nawet jeśli strony umówiły się na rozliczenie po zakończeniu zlecenia.
Ile zostaje na rękę: wyliczenie na 2026 r.
Przy 80 godzinach po stawce minimalnej student ze statusem dostaje 2512 zł, czyli całe brutto. Policzyłam tę samą umowę dla czterech sytuacji, bez dobrowolnej składki chorobowej:
| Student do 26 lat ze statusem | Absolwent do 26 lat | Po 26 latach bez PIT-2 | Po 26 latach z PIT-2 | |
|---|---|---|---|---|
| Brutto (80 godz. × 31,40 zł) | 2512 zł | 2512 zł | 2512 zł | 2512 zł |
| Składki społeczne (11,26%) | 0 zł | 282,85 zł | 282,85 zł | 282,85 zł |
| Składka zdrowotna (9%) | 0 zł | 200,62 zł | 200,62 zł | 200,62 zł |
| Zaliczka PIT | 0 zł | 0 zł | 214 zł | 0 zł |
| Na rękę | 2512 zł | 2028,53 zł | 1814,53 zł | 2028,53 zł |
Założenia wyliczenia:
- składki społeczne to emerytalna 9,76% i rentowa 1,5%;
- składkę zdrowotną liczy się od brutto pomniejszonego o składki społeczne, czyli od 2229,15 zł;
- PIT-2 złożony u zleceniodawcy obniża zaliczkę o 300 zł miesięcznie.
Po obronie wypłata spada o mniej więcej jedną piątą przez same składki. Po 26. urodzinach dochodzi jeszcze zaliczka na PIT, chyba że złożysz PIT-2. Przy tej kwocie sprowadza on zaliczkę do zera.
Co się zmienia po obronie i po 26. urodzinach?
Obrona dyplomu kończy zwolnienie ze składek od następnego dnia, a 26. urodziny kończą oba zwolnienia. Sama umowa trwa dalej bez aneksu, zmienia się tylko sposób rozliczenia wynagrodzenia. Za dzień ukończenia studiów uznaje się dzień egzaminu dyplomowego. Na kierunkach lekarskim, lekarsko-dentystycznym i weterynarii jest to dzień ostatniego egzaminu z planu studiów, a na farmacji dzień zaliczenia ostatniej praktyki.
Rozliczenie zmienia się w trzech momentach:
- Dzień po obronie albo skreśleniu z listy studentów: zlecenie zaczyna podlegać składkom społecznym i zdrowotnej, ale PIT nadal wynosi 0 zł, jeśli absolwent nie skończył 26 lat.
- Przerwa między licencjatem a magisterką: osoba po obronie licencjatu, która zaczyna magisterkę od października, w wakacje nie ma statusu studenta. Zleceniodawca zgłasza ją do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a zwolnienie wraca z dniem immatrykulacji na nowych studiach.
- 26. urodziny: od tego dnia zlecenie podlega składkom niezależnie od statusu. Ulga w PIT obejmuje przychody uzyskane do dnia urodzin włącznie, a liczy się data wypłaty, nie data wykonania pracy.
Ostatnia zasada ma praktyczny skutek. Przykład: ktoś kończy 26 lat 5 października, a wynagrodzenie za wrzesień dostaje 10 października. Ta wypłata nie jest już objęta ulgą. Jeśli urodziny wypadają przed zwykłym terminem wypłaty, można poprosić zleceniodawcę o wcześniejszy przelew. Dokładne daty utraty statusu i to, co zmienia obrona dyplomu w innych sprawach studenckich, omawiamy osobno.
Formalności przy zleceniu ze studentem
Jakie dokumenty podpisuje student?
Przy zatrudnieniu studenta na umowę zlecenie komplet dokumentów to zwykle:
- umowa z opisem zakresu czynności i stawką godzinową;
- oświadczenie o statusie studenta i wieku;
- zaświadczenie z uczelni albo kopia legitymacji;
- ewidencja godzin;
- rachunek, jeśli zleceniodawca go wymaga.
Umowa ze studentem powinna też zawierać obowiązek niezwłocznego poinformowania zleceniodawcy o zmianie statusu, na co zwraca uwagę „Rzeczpospolita”. Taki zapis chroni obie strony przed zaległymi składkami po obronie, o której firma nie wiedziała.
Czy studenta zgłasza się do ZUS?
Nie, student do 26 lat ze statusem nie jest zgłaszany do ubezpieczeń ze zlecenia. Zgłoszenie następuje dopiero po utracie statusu albo w dniu 26. urodzin.
Ten moment ma znaczenie dla ubezpieczenia zdrowotnego. Zgłoszenie do ubezpieczeń ze zlecenia wyłącza studenta z ubezpieczenia „przy rodzicu”, a po zakończeniu pracy trzeba go zgłosić ponownie. Jak przechodzić między tymi tytułami bez luki, wyjaśnia tekst o tym, jak działa ubezpieczenie zdrowotne studenta.
Czy student na zleceniu musi się rozliczyć z PIT?
Nie, jeśli cały przychód mieścił się w uldze dla młodych i zleceniodawca nie pobrał zaliczek: wtedy wystarczy PIT-11, który przysyła do końca lutego za poprzedni rok. Gdy zaliczki pobrano, na przykład po przekroczeniu limitu albo przy wypłatach po urodzinach, warto złożyć PIT-37 do 30 kwietnia, żeby je rozliczyć.
Czy zlecenie zmniejsza rentę rodzinną?
Nie, dopóki zlecenie nie jest oskładkowane. Przychody ze zlecenia ucznia lub studenta do 26 lat nie wliczają się do limitu dorabiania do renty rodzinnej, bo nie podlegają składkom (art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Po obronie albo po 26. urodzinach przychód zaczyna się liczyć do limitu.
Zlecenie, etat czy umowa o dzieło?
Do 26 lat ze statusem zlecenie daje najwyższą kwotę na rękę, bo nic z niej nie ubywa. Etat daje urlop, okres wypowiedzenia i składki emerytalne, ale wynagrodzenie jest pomniejszane o ZUS. Ile zostaje z pensji minimalnej, pokazuje wyliczenie we wpisie o tym, jak działa umowa o pracę dla studenta do 26 lat. Dzieło pasuje tylko do pracy, która kończy się konkretnym rezultatem, jak tekst, projekt czy tłumaczenie; różnice opisuje tekst o tym, kiedy sprawdza się umowa o dzieło dla studenta. Zlecenie radzę wtedy, gdy liczy się każda złotówka teraz. Etat ma więcej sensu, gdy obrona jest blisko, a składki i tak wkrótce zaczną schodzić z wypłaty.
