W skrócie
Praktyki nie są płatne z mocy prawa: obowiązkowa praktyka na podstawie porozumienia uczelni z firmą zwykle jest bezpłatna. Pieniądze pojawiają się dopiero wtedy, gdy firma podpisze ze studentem osobną umowę, najczęściej zlecenie. Minimalna stawka na zleceniu w 2026 r. to 31,40 zł brutto za godzinę. Student przed 26. urodzinami ze statusem nie płaci od zlecenia ani składek ZUS, ani PIT.
Czy prawo nakazuje płacić za praktyki na studiach?
Nie, żaden przepis nie nakazuje firmie płacić studentowi za praktykę z programu studiów. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce określa minimum praktyk tylko dla studiów o profilu praktycznym. Program takich studiów obejmuje praktyki zawodowe przez co najmniej 6 miesięcy na studiach I stopnia i jednolitych magisterskich oraz 3 miesiące na studiach II stopnia. O wynagrodzeniu ustawa milczy. Wymiar, zasady i formę praktyk na profilu ogólnoakademickim określa program danego kierunku.
Praktyki studenckie są płatne tylko wtedy, gdy firma i student tak ustalą. Porozumienie, które uczelnia zawiera z firmą, dotyczy organizacji praktyki, a nie zapłaty. To umowa o organizację praktyki, nie o pracę. Płatne praktyki spotyka się rzadziej niż bezpłatne (strefabiznesu.pl, 2022).
Kiedy firma płaci za praktyki?
Płaci wtedy, gdy obok porozumienia podpisze ze studentem osobną umowę albo gdy praktykę zalicza się z pracy. W praktyce wchodzą w grę cztery sytuacje:
- Osobne zlecenie obok praktyki z uczelni.
- Program płatnych praktyk w firmie lub urzędzie. Ministerstwo Infrastruktury prowadzi program „STARTUJ Z naMI” na umowie zlecenia (bk.uksw.edu.pl): do ok. 3450 zł miesięcznie, najwyżej 110 godzin w miesiącu, przez 1–3 miesiące. Takie programy mają nazwę, limit godzin i kwotę w ogłoszeniu, więc łatwo je odróżnić od ofert „bez szczegółów”. Gdzie ich szukać, opisują płatne staże dla studentów.
- Praca zaliczona jako praktyka.
- Praktyka absolwencka po studiach, odpłatna albo nie.
Ogłoszenie bez stawki brutto i formy umowy traktuję jak bezpłatne, dopóki firma nie napisze inaczej.
Czy pracę można zaliczyć jako praktyki?
Tak, jeśli praca jest związana z kierunkiem i uczelnia ją uzna. Pracę wakacyjną też można zaliczyć, o ile pokrywa się z programem kształcenia (strefabiznesu.pl). Decyduje regulamin praktyk: sprawdź w nim, jakiego dokumentu żąda uczelnia, na przykład zaświadczenia od pracodawcy. To jedyna droga, w której praktyka jest płatna z definicji, bo umowa o pracę lub zlecenie już trwa.
Na jakiej umowie są płatne praktyki i ile wynosi minimum?
Płatna praktyka najczęściej opiera się na umowie zlecenia; gdy ma cechy etatu, jest to umowa o pracę. Poniższe zestawienie na 2026 r. dotyczy studenta przed 26. urodzinami ze statusem. Szczegóły o minimalnej stawce godzinowej na zleceniu są w osobnym tekście.
| Podstawa | Minimum lub limit 2026 | ZUS (student do 26 lat ze statusem) | PIT do 26 lat |
|---|---|---|---|
| Porozumienie uczelni z firmą | 0 zł | brak | brak |
| Umowa zlecenia | 31,40 zł brutto/h | brak składek | 0 zł w limicie ulgi |
| Umowa o pracę | 4806 zł brutto/mies. (pełny etat) | składki są | 0 zł w limicie ulgi |
| Praktyka absolwencka | od 0 do 9612 zł/mies., do 3 mies. | przy odpłatnej składki emerytalna i rentowa | szczegóły w osobnym tekście |
Nazwa umowy nie przesądza o jej rodzaju. Jeśli „praktykant” ma wyznaczone miejsce i godziny pracy, a firma kieruje jego zadaniami, to zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy jest zatrudniony na umowie o pracę, bez względu na tytuł dokumentu. Wtedy obowiązuje minimalne wynagrodzenie.
Ile zostaje na rękę z płatnych praktyk?
Student przed 26. urodzinami ze statusem dostaje na zleceniu całą kwotę brutto. Wynika to ze zwolnień z ZUS (w tym ze składki zdrowotnej) i z PIT dzięki uldze dla młodych, opisanych w tekście o składkach i PIT na zleceniu studenta. Przykład dla 110 godzin w miesiącu przy minimalnej stawce:
- 110 godzin × 31,40 zł = 3454 zł brutto.
- Składki ZUS: 0 zł. PIT: 0 zł.
- Na rękę: 3454 zł.
Obrona dyplomu kończy status studenta, a z nim zwolnienie ze składek na zleceniu. Ulga w PIT działa do 26. urodzin i obejmuje przychód do 85 528 zł rocznie z pracy i zlecenia, bez warunku statusu studenta. Firma i tak wystawi PIT-11, ale podatek wyniesie 0 zł.
Czy praktykant może płacić za praktyki?
Żaden przepis nie nakłada na praktykanta obowiązku płacenia za praktykę, a oferta z opłatą od praktykanta to sygnał, żeby szukać dalej. Bezprawnik.pl opisał w 2022 r. ofertę studia graficznego z Poznania, które w ramach „terminowania” żądało 350 zł miesięcznie od praktykanta. Praktykant miał przychodzić dwa razy w tygodniu na cały dzień, więc pracowałby w firmie i do tego jej płacił.
Przed podpisaniem czegokolwiek sprawdzam trzy rzeczy: kto komu płaci, za co i na jakiej umowie. Jeśli odpowiedź na któreś z tych pytań jest niejasna, nie podpisuj dokumentu.
Jak zaliczyć praktyki, gdy firma płaci?
Płatna umowa nie zastępuje porozumienia: do zaliczenia nadal potrzebujesz dokumentów z uczelni.
- Uzyskaj porozumienie o praktyki podpisane przez uczelnię.
- Podpisz z firmą osobną umowę zlecenia.
- Prowadź dziennik praktyk i zdobądź opinię opiekuna po stronie firmy.
- Złóż dokumenty u uczelnianego opiekuna praktyk, który zalicza praktykę.
Ile godzin praktyk trzeba odbyć?
Liczbę godzin ustala program kierunku, a ustawa podaje minimum tylko dla profilu praktycznego. Jeśli studiujesz na uczelni takiej jak WSB, konkretną liczbę godzin znajdziesz w regulaminie praktyk swojego kierunku, a nie w ogólnych zestawieniach. Wymiar praktyk studenckich opisuje osobny tekst.
Czy praktyka po obronie dyplomu jest płatna?
To zależy od umowy: praktyka absolwencka może być odpłatna albo nieodpłatna. Reguluje ją ustawa z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich. Skorzysta z niej osoba, która w dniu rozpoczęcia nie ukończyła 30 lat, a praktyka trwa najwyżej 3 miesiące u jednego podmiotu i wymaga umowy na piśmie. Od odpłatnej odprowadza się składki, bo po obronie nie ma już statusu studenta.
