Umowa o praktyki a umowa zlecenie: różnice dla studenta

Beata Rogalska Avatar

4 min czytania

Student przy biurku porównuje dwie umowy

W skrócie

Praktyka to umowa edukacyjna, zwykle z udziałem uczelni, bez obowiązku wynagrodzenia. Zlecenie to płatna usługa, a do 26. urodzin i z aktywnym statusem studenta nie obejmują jej obowiązkowe składki ZUS. O wyborze rozstrzyga cel: zaliczenie praktyk albo zarobek.

Do czego służy praktyka, a do czego zlecenie?

Praktyka służy nauce i jest częścią studiów, a zlecenie to odpłatna usługa regulowana Kodeksem cywilnym. Zasady praktyki studenckiej ustala uczelnia w regulaminie praktyk.

Praktyka ma cel edukacyjny: zdobycie umiejętności zawodowych. Umowa wiąże zwykle trzy strony (uczelnię, zakład pracy i studenta), a student nie jest wtedy pracownikiem. Co dokładnie wpisuje się do takiego dokumentu, opisuje tekst o umowie o praktyki studenckie.

Umowa zlecenie (art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego) zobowiązuje do starannego wykonania czynności, a nie do osiągnięcia rezultatu. Nie daje urlopu ani ochrony z Kodeksu pracy.

Umowa o praktyki a zlecenie: porównanie w tabeli

Limit ulgi dla młodych wynosi 85 528 zł rocznie i obejmuje przychody do 26. urodzin (ustawa o PIT).

Kryterium Umowa o praktyki Umowa zlecenie
Strony umowy Student i zakład pracy, zwykle z uczelnią w porozumieniu o praktykach Student i zleceniodawca
Cel Edukacyjny: zdobycie umiejętności zawodowych Wykonanie usługi za wynagrodzeniem
Podstawa prawna Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz regulamin praktyk uczelni Kodeks cywilny, art. 734 i nast.
Wynagrodzenie Zależy od woli stron, czy praktyki są płatne; praktyka bywa bezpłatna Płatne, stawka wynika z umowy
Składki ZUS studenta Zwykle brak wynagrodzenia, więc nie ma podstawy do składek Do 26. roku życia i ze statusem studenta brak obowiązkowych składek
PIT Brak przychodu, gdy praktyka jest bezpłatna Zwolnienie do 26. urodzin w granicach limitu ulgi dla młodych
Kto odpowiada za program Uczelnia i opiekun praktyk w zakładzie pracy Strony w umowie, student wykonuje ustalone czynności samodzielnie
Czas trwania Wyznacza regulamin praktyk uczelni Ustala umowa, bez ochrony Kodeksu pracy

Ile kosztuje każda umowa studenta?

Na zleceniu student do 26. urodzin i z aktywnym statusem nie płaci obowiązkowych składek ZUS. Praktyka zwykle nie daje wynagrodzenia, więc nie ma czego oskładkować ani opodatkować.

Zwolnienie ze składek ZUS wymaga spełnienia dwóch warunków łącznie:

  • wiek: przed ukończeniem 26 lat,
  • status: aktywny student przez cały okres umowy.

Od PIT zwalnia osobno ulga dla młodych, do rocznego limitu (ustawa o PIT). Wyliczenie kwoty na rękę dla konkretnej stawki znajdziesz w tekście o zleceniu dla studenta.

Co zmienia obrona dyplomu?

Obrona kończy status studenta, a z nim zwolnienie ze składek. Od tej chwili wraca obowiązek ich opłacania, więc przy tej samej stawce brutto na rękę zostaje mniej. PIT nadal zwalnia ulga dla młodych, do 26. urodzin i do rocznego limitu.

Jakie warunki ma umowa zlecenie?

Przed podpisem sprawdź pięć elementów umowy:

  • strony: dane zleceniodawcy i twoje,
  • zakres czynności: co dokładnie masz wykonać, bo zleceniobiorca odpowiada za staranność, nie za rezultat,
  • wynagrodzenie: stawka za godzinę lub za zadanie; stawka godzinowa nie może być niższa niż 31,40 zł brutto w 2026 r. (obwieszczenie Rady Ministrów),
  • termin: okres obowiązywania albo data wykonania usługi,
  • oświadczenie o statusie studenta: dzięki niemu zleceniodawca wie, że nie musi naliczać obowiązkowych składek.

Nie podpisałabym zlecenia bez zapisanej stawki za godzinę lub za zadanie, bo wysokość zapłaty trzeba by wtedy ustalać na słowo.

Czy praktykę i zlecenie można łączyć?

Tak, gdy umowy zawierasz z dwoma różnymi podmiotami. Zlecenie u jednego zleceniodawcy i praktyka u drugiego to dwie niezależne umowy, a przepisy nie zakazują ich łączenia. Praktyka zaliczana przez uczelnię nie blokuje więc zarobku gdzie indziej.

Czy zlecenie można zaliczyć jako praktyki?

Decyduje regulamin praktyk danej uczelni. Zlecenie w tej samej firmie zamiast praktyki wymaga akceptacji uczelni, dlatego przed podpisaniem zapytaj w dziekanacie, czy zostanie zaliczone.

Co zamiast praktyki studenckiej po obronie?

Po dyplomie zostają praktyki absolwenckie, czyli umowa cywilnoprawna dla osób, które ukończyły naukę. Trwają łącznie do 3 miesięcy u jednego pracodawcy, a praktykant w dniu rozpoczęcia nie może mieć ukończonych 30 lat. Takie praktyki mogą być nieodpłatne, a przy płatnych wynagrodzenie nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia (ustawa z 2009 r.).

Którą umowę wybrać?

  • Jeśli uczelnia wymaga zaliczenia praktyk albo chcesz doświadczenia w zawodzie, wybierz praktykę.
  • Jeśli liczą się pieniądze i elastyczność, wybierz zlecenie.

Sama zaczęłabym od regulaminu praktyk, bo zaliczenia nie nadrobi się stawką. Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze: o praktyce świadczy cel edukacyjny i program, a o zleceniu wykonywanie usługi za pieniądze. Gdy umowa nazywa się praktyką, a obejmuje zwykłą pracę bez celu edukacyjnego, albo nazywa się zleceniem, a służy nauce, sprawdź jej zapisy przed podpisem. Indywidualną sytuację składkową i podatkową potwierdź w ZUS albo u księgowego.

Beata Rogalska Avatar